کار و فناوری 92

ارزشیابی که در طول دوره ی آموزرشی یعنی زمانی که فعالیت آموزشی معلم هنوز در جریان است و یادگیری دانش آموزان در حال تکوین یا شکل گیری است ، انجام می شود ‹‹ارزشیابی مستمر›› می گویند.                

   این ارزشیابی به منظور در نظر گرفتن تمام توانایی ها ،دریافت ها وفعالیت ها و... دانش آموزان در طول سال تحصیلی است که به  صورت رسمی  و غیر رسمی توسط معلم انجام می شود. ارزشیابی مستمر جزیی از فرایند آموزش تلقی شده وبه منظور بر طرف  کردن ضعف های  فرایند آموزشی  ( اهداف درس، روش تدریس و...) ویا اطمینان داشتن معلم از این که آیادانش آموزان به اهداف آموزشی مورد انتظار، دست یافته اند یا نه ؟

      ملاک قضاوت در خصوص توانایی آموزش حرفه وفن ، تنها امتحانی پایانی  نیست. در ارزشیابی مستمر، باز خورد های مناسب توسط معلم   به دانش آموز داده می شود تا بتواند در مسیر رشد وپیشرفت قرار گیرد . به همین دلیل اینارزشیابی بیش تر بر جنبه های مثبت و توانایی دانش آموز است   نه بزرگ کردن ضعف ویا ناتوا ناییهای او.

ارزشیابی مستمر معمولا به 4 قسمت تقسیم می شود:

       الف ) فعالیت های کلاسی:

         از آن جای که روش تدریس آموزش حرفه وفن بر اساس روش تدریس فعال وتعاملی بوده و دانش آموزان در یادگیری محتوای کتب درسی ،  نقش عمده را دارد؛ لذا انجام فعالیت های کلاسی و ارزشیابی آن نقش  وسهم عمده ای دارد.  فعالیت های کالسی شامل : فعالیت  های عملی، بحث گروهی ، بررسی کنید، فکار کنید ، جداول، تحقیق کنید ،شرکت کردن در بحث های کلاسی و... است. روش های مناسب برای ارزشیابی این موارد ، تکمیل چک لیست های مشاهده،گزارش نویسی( مانند گزارش انجام فعالیت های عملی )، خود ارزیابی ، گروه ها که تکمیل چک لیست مشاهده ی  فردی یا گروهی  ، توسط معلم یا دانش آموز انجام می گیرد، خواهد بود. مشاهده ی معلم ، بحث گفت وگو با دانش آموزان، سئوال و  جواب های  دانش آموزان و... از نظر معلم تیز بین وحساس پیام هایی برای ارزشیابی دانش آموز به همراه دارد که به طور غیر رسمی توسط معلم انجام می گیرد.

         ب) تکالیف درسی:  تکالیف درسی به منظور تثبیت یادگیری، تکمیل کردن ظرایف ونکات درسی و ایجاد مهارت وتوانایی برقراری ارتباط توسط دانش آموزان انجام می شود ، ارزشیابی درست و به موقع آن ها ، انگیزه ی دانش اموزان را برای کامل کردن انجام تکالیف(مانند مشخص نمودن نکات کلیدی و استخراج سئوالات وخلاصه  نویسی متن درس توسط د انش آموزان و...) بالا مر برد..

        ج) فعالیت های خارج از کلاس :  در محتوای کتب درسی آموزش حرفه وفن علاوه بر تکالیف درسی ، می توان فعالیت های خارج از کلاس شامل: مصاحبه  کنید ، رسم شمای فنی و حقیقی مدار های الکتریکی و الکترونیک، ساخت وسیله یا ابزار ،تهیه ی روز نامه دیواری وساختن وسیله ی کمک آموزشی، بازدید از مراکز تولیدی  وکشاورزی وعلمی وصنعتی و... در نظر گرفت.

       د) فعالیت های کلاسی:

        امتحانات  کوتاه و با هدف های مختلف نیز بخشی دیگر از ارزشیابی مستمر است. هدف های مثل ارزشیابی یک مفهوم (سیستم ،فناوری ، الکترون آزاد و...) و یا یک موضوع که به تازگی تدریس شده است .در طرح ارزشیابی مستمر کلاسی از روش مختلف مانند امتحان کتبی، سوال های شفاهی  ، امتحان های عملی و ارزشیابی عملکردی ، می توان استفاده نمود.

ویژگی های ارزشیابی مستمر :

به معلم اطلاعات مستند و معتبری می دهد تا بر اساس آن اطلاعات ،  بتواند مرحله ی تدریس خود را طراحی کند. این نوع ارزشیابی ، برای دانش آموز قابلیت رشد و پیشرفت قائل است و برای آموزش هر دانش آموز برنامه خاصی را طراحی می کند. از نتایج این ارزشیابی برای مقایسه یا نمره دادن برای دانش آموزان استفاده نمی شود . امروزه این شیوه ی سنجش که تفاوت های فردی دانش آموزان را می پذیرد و به قابلیت رشد هر یک اعتماد دارد ، در تمام موضوعات درسی قابل اجراست و دانش آموز را در فرآیند یادگیری خود سهیم می سازد و توان خود ارزیابی را در آنان تقویت می کند .

نقش ارزشیابی مستمر در فرآیندآموزش :

ارزشیابی مستمر ( سازنده ) در جریان آموزش ( حین تدریس ) جاریست و معلم به طور مرتب با آن درگیر است و معلم از نتایج سنجش مستمر د رتعیین گام بعدی خود در آموزش استفاده      می کند .

ارزشیابی مستمر را چگونه شروع کنیم ؟

این نوع سنجش می تواند به شکل های مختلفی انجام شود و شما بر اساس اطلاعاتی که از طرق مختلف جمع آوری می کنید مثل مشاهده رفتار و عملکرد دانش آموز در هنگام انجام فعالیت ههای کلاسی یا ارائه گزارش پروژه ها ، پاسخ به پرسش های کلاسی ، کتبی و شفاهی و بررسی پوشه ی دانش آموز ، او را مورد ارزیابی قرار دهید.

جمع بندی:

ارزشیابی مستمر هیچ شیوه ی از پیش تعیین شده ای ندارد و معلم می تواند از شیوه های مختلفی استفاده کند .

اصول مهم در ارزشیابی مستمر:

اصل 1 - ارزشیابی مستمر بخشی از فرایند یادگیری است .

معلم و دانش آموزان ، باید بتوانند  بتوانند اطلاعاتی در مورد نیل به هدف های آموزشی به دست آورند

وفرصت یادگیری برای دانش آموزان به عنوان بازخورد و مشارکت در ارزشیابی خود فراهم کند.

اصل 2- شیوه ی یادگیری دانش آموز باید کانون توجه فرآیند سنجش و ارزشیابی قرار گیرد :

هر زمان که سنجش انجام می شود دانش آموز باید آن را جزئی از فرآیند آموزش تلقی کند و به همان اندازه که می داند ‹‹چه ›› یاد می گیرد ، بداند ‹‹چگونه ›› یاد می گیرد .

اصل 3 – ارزشیابی و سنجش مستمر در مرکز فعالیت های کلاسی قرار گیرد :

 پرسش هایی که دانش آموز طرح می کند و تکالفی که انجام می دهد ، میزان دانش و مهارت او را نشان می دهد و معلم از طریق تفسیر مشاهدات خود ، مرحله بعدب تدریس خود را معین می کند . این شیوه سنجش که در آن معلم و دانش آموز در تعامل ، بازخورد و تصمیم گیری اند ، جزء اصلی برنامه آموزشی است .

اصل 4 – مهارت انجام ارزشیابی مستمر ، مهارت کلیدی حرفه معلمی است :

معلم به مهارت های طراحی پرسش ، مشاهده ، یادگیری ، تجزیه و تحلیل ، بازخورد به دانش آموز و حمایت از او در خود ارزیابی کردن نیاز دارد . 

اصل 5 – سنجش و ارزشیابی باید حساس و سازنده باشد :

معلم باید از تاثیری که پیشنهادات دانش آموزان ، نمره و رتبه علاقه و اعتماد به نفس آنان ، آگاه باشد.

اصل 6 – سنجش و ارزشیابی مستمر باید به جای شکست ، رغبت یادگیری را در دانش آموز افزایش دهد : هر سنجشی که استقلال دانش آموز را به رسمیت بشناسد ، به او باخورد سازنده بدهد و فرصت هایی برای خودارزیابی کردن فراهم کند ، فراگیر را به یادگیری بیشتر ترغیب می کند .

اصل 7 – سنجش و ارزشیابی مستمر باید در فراگیر تعهد یادگیری را افزایش دهد و به او بگوید که بر اساس چه ملاک هایی سنجیده می شود .

برای این که یادگیری موثر باشد ، دانش آموز باید بداند که  ‹‹چه ›› یاد می گیرد و ‹‹چگونه ›› یاد می گیرد و با چه معیار هایی سنجیده می شود .

اصل 8 – دانش آموز باید توصیه های سازنده برای پیشرفت دریافت کند:

معلم باید با تاکید بر نقاط قوت دانش آموز و ارائه توصیه هایی برای رشد آن ها ، در مورد رفع نقاط ضعف دانش آموز نیز توصیه های شفاف ارائه دهد و فرصت هایی برای انجام آن توصیه ها ، فراهم کند.

اصل 9 – سنجش مستمر باید برای دانش آموز ، فرصت های ‹‹ خودارزیابی کردن ›› ، فراهم کند تا وی توان خود اصلاح کردن و مدیریت فردی را فرا گیرد :

معلم باید فرصت خودارزیابی و تعیین گام بعدی درفرآیند آموزش را برای دانش آموز ، فراهم کند .

اصل 10 – سنجش مستمر باید بر کلیه جهات موفقیت دانش آموز ، اشراف داشته باشد :

سنجش مستمر باید از تمام فرصت های یادگیری در کلیه فعالیت ها استفاده کند و در ارزشیابی هم به میزان سعی و تلاش آن ها بها دهد.

منابع و مآخذ : دکتر علی اکبر سیف و خانم رستگاری